Këtë vjeshtë, Universiteti i Prishtinës regjistroi studentë në programin e akredituar për mësimin e gjuhëve serbe, kroate dhe boshnjake në Departamentin e Studimeve Ballkanike. Herën e parë pas luftës, studentët shqipfolës do të kenë mundësinë të mësojnë gjuhën serbe, një nga dy gjuhët zyrtare në Kosovë, në nivel universitar.
Programi gjithashtu do të ofrojë kurse për certifikimin e përkthyesve, të cilat do të jenë një mundësi e shkëlqyer për përkthyesit ekzistues në Kosovë që të vërtetojnë njohuritë dhe përvojën e tyre zyrtarisht.
Lajmi i jep shpresë Ivana Pavloviç, mysafirës së podkastit Pajtimi dhe Transformimi i Konfliktit, se e drejta për të përdorur gjuhën serbe si gjuhë zyrtare e institucioneve të Kosovës do të zbatohet më mirë me kalimin e kohës.
Ivana është nga Beluće/Boluqe, një fshat në Leposavić/Leposavić. Ajo punon në Zyrën e Komisionerit të Gjuhëve (OLC) të Kosovës për të forcuar kapacitetet e institucioneve qendrore dhe lokale për të ruajtur gjuhët zyrtare dhe për të respektuar dispozitat e Ligjit për Përdorimin e Gjuhëve.
Niveli i respektimit të të drejtave gjuhësore në Kosovë është një çështje djegëse për komunitetin serb, dhe ankesat për neglizhimin e tij janë të shumta. Raporti i Departamentit të Shtetit për të Drejtat e Njeriut për Kosovën mblodhi ankesa nga OLC, Ministria për Komunitete dhe Kthim, UNHCR dhe të tjerë. Ata të gjithë nënvizojnë çështje sistemike në lidhje me ofrimin e shërbimeve gjuhësore në gjuhët serbe ose të komuniteteve të tjera jo-shumicë nga institucionet qendrore dhe lokale.
Çështja u bë gjerësisht e dukshme gjatë pandemisë kur Ministria e Shëndetësisë nuk arriti të shpërndajë informacion mbi masat, parashikimet dhe informacione të tjera të lidhura me pandeminë në gjuhën serbe. Përveç OLC, kjo çështje është regjistruar edhe në raportin e monitorimit të EULEX -it. Për Ivanën, ky ishte një shembull dekurajues se si mund të shkelet Ligji për Përdorimin e Gjuhëve edhe gjatë krizave të shëndetit publik.
“Më së shpeshti, Ministria e Shëndetësisë do të përdorte këtë justifikim: ne nuk kemi kapacitet të mjaftueshëm, nuk kemi mjaft përkthyes, nuk kemi kohë, pandemia na pushtoi. Ishte një justifikim disi i kuptueshëm në fillim,në muajtë kur ne të gjithë ishim të humbur. Megjithatë, ajo vazhdoi të ndodhë më vonë, “u shpreh Ivana, duke vënë në dukje se u mor veprimi vendimtar i OLC dhe UNMIK-ut për të zgjidhur çështjen. Ata punësuan përkthyes për të përkthyer udhëzimet për Ministrinë e Shëndetësisë për qytetarët që flasin ose kuptojn gjuhën serbe.
Kjo është detyra kryesore e Ivanës në Zyrën e Komisionerit të Gjuhëve. Ajo i ndihmon institucionet të identifikojnë dhe adresojnë mangësitë e tyre, të instalojnë softuer adekuat, ose të zhvillojnë doracakë për oficerët njëgjuhësorë të cilët kanë nevojë të ofrojnë shërbime thelbësore për anëtarët e komunitetit jo-shumicë kur një përkthyes nuk është menjëherë në dispozicion.
OLC ka zhvilluar gjithashtu fjalorin e parë online shqip-serbisht, “Rečnik/Fjalor”, dhe një sërë kursesh online të disponueshme në platformën VocUp. Këto mjete të mësimit të gjuhës janë falas për folësit serbë dhe shqip që duan të mësojnë gjuhën tjetër.
Ligji i Kosovës për Përdorimin e Gjuhëve është gjihtëpërfshirës, dhe në krye të dy gjuhëve zyrtare, shqipes dhe serbishtes, gjithashtu lejon që gjuhëve të tjera të komuniteteve jo shumicë t’u jepet statusi i gjuhës në përdorim zyrtar në nivel lokal.
“Dragash/Dragaš ka gjuhën boshnjake si gjuhë zyrtare, Peja/Peć ka të njëjtën – boshnjake, Mitrovica dhe Vushtrri/Vučitrn kanë turqishten si gjuhë në përdorim zyrtar, gjithashtu Gjilan/Gnjilane dhe disa bashkësi të tjera të përziera,” thotë Ivana, duke shtuar se komuniteti rom nga Graçanica/Graçanica është një nga komunitetet pakicë më aktive që përdor ndihmën e OLC për të promovuar trashëgiminë e tij gjuhësore.
Ivana nuk foli vetëm për punë. Ne biseduam me të edhe për jetën e saj personale dhe llogarinë e saj në Instagram (@ratomirovna), ku, ndër të tjera, ajo poston për përvojat e saj duke takuar njerëz nga bashkësi të ndryshme etnike në Kosovë.
Pasi u kthye nga studimet jashtë vendit të mundësuara nga bursa e Këshillit Britanik, ajo u transferua nga fshati i saj me shumicë serbe në Prishtinë/Priština me shumicë shqiptare. Kjo erdhi si një surprizë për mjedisin e saj. Ky veprim ishte një hap i madh për Ivanën. Sidoqoftë, nuk ishte një goditje kulturore pasi ngjashmëritë midis të dy komuniteteve janë të mëdha.
“Ka shumë ngjashmëri. Por as komunitetit nuk i pëlqen të dëgjojë se gjithçka është e njëjtë, vetëm në një gjuhë të ndryshme,” thotë Ivana me shaka, duke nënvizuar se ajo ndjen një nevojë në komunitete për të përjetësuar dallimet artificiale që do të shpjegonin dhunën që ndodhi në të kaluarën.
Shihni çfarë kishte për të thënë tjetër Ivana për përvojën e saj me njerëz nga komunitete të ndryshme dhe udhëtimet mbi vijën imagjinare etnike:
Video e plotë: https://www.youtube.com/watch?v=gfuiUAqd_Eg
Video promovuese: https://www.youtube.com/watch?v=RJ-7_vJpR4k
Ky podkast u regjistrua si pjesë e Aktivitetit të Pajtimit dhe Transformimit të Konflikteve që po implementohet nga Community Building Mitrovica dhe partnerët nga Iniciativa e Re Sociale dhe Youth Initiative për të Drejtat e Njeriut në Kosovë dhe mbështetur nga populli amerikan përmes USAID (Agjencia e Shteteve të Bashkuara për Zhvillim Ndërkombëtar) në Kosovë.